جنگنده چند منظوره JAS 39 Gripen

جنگنده چند منظوره JAS 39 Gripen

جنگنده چند منظوره گرپین توسط کمپانی ساب سوءد طراحی و ساخته شده است. این پرنده پرواز خود را در سال 1988 به انجام رسانیده و بالاخره در سال 1997 در نیروی هوایی سوءد

 وارد خدمت عملیاتی خود شد. طبق برنامه ریزی ، گرپین به تدریج جایگزین تمام هواپیماهای ویگن و دراکن شده است. JAS به معنی Jakt (جنگنده) ، attack (تهاجمی) و Spaning (شناسایی) در زبان سوءدی می باشد که نشان دهنده این است که هر فروند گرپین، توانایی به انجام رسانیدن تمام این ماموریت ها را دارد. ناگفته نماند نام گرپین نیز برگرفته از موجود افسانه ای با سر عقاب و بدن شیر است.



گرپین توسط کنسرسیوم صنعتی متشکل از ساب، اریکسون

 مایکروویو سیستمز، ولوایرو کورپریشن ، ساب اویونیکز و FFV

 ایروتک ساخته شده است. یک شرکت بین المللی متشکل

 از مناقصه کار اصلی یعنی ساب و کمپانی بریتانیایی BAE

Systems با نام Gripen International کار بازاریابی را برای

 صادرات این جنگنده برعهده گرفته است و ناگفته نماند طرف

بریتانیایی ارابه فرود اصلی و قسمت هایی از بال را نیز تولید

 کرده است.



JAS 39A گونه تک سرنشینه گرپین بوده و گونه آموزشی/عملیاتی

 این جنگنده با نام JAS 39B شناخته می شود که دارای تمام

اویونیک و تسلیحات گونه تک سرنشینه البته بدون توپ می باشد.

JAS 39C شامل هواپیماهای گروه سوم و نوع استاندارد صادراتی است

که برای اولین بار در سال 2002 به نیروی هوایی سوءد تحویل داده

 شد. این هواپیما به نمایشگر رنگی کاکپیت، دستگاه تعبیه شده مولد

اکسیژن (OBOGS) و قابلیت

 سوختگیری هوایی مجهز شده است. JAS 39D نوع دو سرنشینه گونه C می باشد که آن نیز مورد بهسازی های ذکر شده قرار گرفته است.



قابل ذکر است که نیروی هوایی سوءد 204 فروند از هواپیمای

 گرپین را سفارش داده است که 28 فروند آنها از نوع دو سرنشینه

می باشند. تحویل این جنگنده ها تا سال 2007 ادامه خواهد یافت.

در نوامبر سال 1998 نیروی هوایی آفریقای جنوبی 28 فروند

گرپین که 9 فروند آن دو سرنشینه بود سفارش داد. قرار است

 کمپانی دنل ایویشن از آفریقای جنوبی قسمت هایی از بدنه

 مرکزی را تولید کند. اولین پرواز گرپین های آفریقای جنوبی در سال 2005 انجام گرفته و تحویل سفارش نیز از سال 2008 آغاز خواهد شد.
بعد از آفریقای جنوبی مجارستان در نوامبر سال 2001 تفاهم نامه ای را جهت اجاره کردن 14 فروند گرپین A و B به شرط تملیک به امضا رسانید که دو فروند آنها از نوع دو سرنشینه بود. البته در سال 2003 متمم این قرار داد مبنی بر تحویل هواپیماهای بهسازی شده و ارتقا یافته C و D به جای گو نه های قدیمی به قرارداد قبلی اضافه شد که این هواپیما ها از سال جاری میلادی تحویل داده خواهند شد. در ژوءن سال 2004 جمهوری چک قرارداد مشابهی را به امضا رسانید که چهارده جنگنده نیروی هوایی جمهوری چک در سال گذشته میلادی تحویل داده شدند.



کاکپیت



کاکپیت گریپن مجهز به مجموعه نمایشگر الکترونیکی EP-17 ساخت ساب اویونیکز می باشد که شامل سه نمایشگر چد منظوره و یک نمایشگر سر بالا است. نمایشگر سر پایین وسط اطلاعات تاکتیکی و نقشه کامپیوتری را نمایش داده و دو نمایشگرهای راست و چپ داده های پروازی و اطلاعات هدف دریافتی از مجموعه حساسه را نمایش می دهند. قابل ذکر است که ساب ایرواسپیس و BAE Systems با همکاری دنل کمولوس از آفریقای جنوبی یک سیستم نمایشگر یکپارچه نصب شده ذوی کلاه خلبان را برای جنگنده گرپین توسعه داده اند که بر پایه سیستم مشابه جنگنده یوروفایتر تایفون طراحی شده و به نام کبرا معروف می باشد.کبرا در جنگنده های گرپین آفریقای جنوبی مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
کنترل سیستم هایی که از نظر زمانی حساس می باشند مانند تسلیحات و ارتباطات به صورت گروهی روی دسته گاز و اهرم هدایت قرار گرفته اند. سیستم کنترل پرواز نیز به صورت دیجیتالی پرواز با سیستم سه گانه سازی شده می باشد که توسط BAE Astronics و لاکهید مارتین تامین شده است.



تسلیحات

گرپین دارای هفت آویزگاه خارجی تسلیحات و بار می باشد که دو آویزگاه در نوک بال ها چهار تا زیر بالها در زیر بدنه قرار گرفته است. موشک های هوا به هوا شامل میکا ، آمرام و سایدواندر می باشد که با کد RB74 در نیروی هوایی سوءد شناخته می شود. موشک AIM-9L سایدواندر موشکی کوتاه برد می باشد که برای افزایش قابلیت های Dogfight طراحی شده است.موشک های هوا به زمین نیز شامل موشک های ضد کشتی هدایت شونده راداری Saab RBS 15 F و موشک ماوریک ساخت ریتءون است. به گونه ای جدیدتراین جنگنده در آینده مجهز به موشک های کوتاه برد هوا به هوای IRIS-T و نیز موشک های هوا به هوای فراتر از میدان دید متءور خواهند شد.علاوه بر این پرتاب موشک دورایستای KEPD 350 نیز از این جنگنده با موفقیت همراه بوده است.
توپ 27 میلیمتری ماءوزر نصب شده در داخل بدنه به صورت خودکار دارای هدایت راداری می باشد. ضمنآ نوعی غلاف شلیک راکت تیز با موفقیت روی گرپین آزمایش شده و به صورت عملیاتی روی این جنگنده مورد استفاده قرار گرفته است.



پادکارها

ساب اویونیکنز مسوول تولید مجموعه الکترونیک EWS 39 برای نصب روی جنگنده های گرپین سوءد شده است. EWS 39 یک سیستم یکپارچه جنگ الکترونیک است که هشدارهای راداری، فاصله یابی الکترونیکی و پخش تله های راداری و حرارتی را در این پرنده امکانپذیر می سازد.


رادار دوربرد پالس داپلر اریکسون


حساسه ها

رادار پالس داپلر چند منظوره اریکسون PS-05 دارای حالتهای دوربرد هوا به هوا، ردیابی در حین کاوش، ردیابی هدف چند حالته، حالت های تجسس سریع رزم هوایی و ارزیابی حمله و نو کردن داده های فراتر از میدان دید نیمه مسیر موشک است.
حالت های هوا به سطح نیز سامل تجسس و شناسایی هدف دوربرد، ردیابی هدف چند حالته ، نقشه یابی با تفکیک بالا ، مسافت یابی هوا به سطح و در نهایت متمرکز کردن پرتوی رادیویی داپلر(DBS) می باشد.
گرپین مجهز به حساسه جلونگر فروسرخ (FLIR) و سیستم جستجو

 و ردگیری فروسرخ ساخت IR-Otis می باشد. همچنین نه فروند از گرپین های نیروی هوایی سوءد مجهز به غلاف شناسایی ساب تک مدولار شده اند که شامل حساسه فروسرخ CA270 Optical/Recon است. البته این سیستم در سال جاری میلادی وارد خدمت خواهد شد.



ارتباطات

این هواپیما مجهز به گیرنده / فرستنده رادیویی VHF/UHF از ساب تک و کترونیکز و نیز سیستم شناسایی دوست از دشمن (IFF) تالس TSC2000 می باشد. یک خط ارتباط داده ای هوا به هوا امکان مبادله بدون تاخیر داده ها را با دیگر واحد های هوایی امکانپذیر می سازد.

 در نقش تهاجمی و شناسایی می توان اطلاعات کسب شده از رادار را

از طریق این خط ارتباط به دیگر واحد های هوایی که در سکوت راداری در حال پرواز می باشند انتقال داد.



پیشرانه

پیشرانه RM12 از کمپاتی ولووایرو نمونه توسعه یافته پیشرانه GE F404 کمپانی جنرال الکتریک می باشد. یک سیستم کنترل دیجیتال پارامترهای موتور را تحت نظارت خود داشته و به صورت خودکار در صورت نیاز سیستم پشتیبان را فعال می سازد. همچنین یک سیستم ناظر وضعیت داده های پروازی را نشان می دهد.
برای افزایش برد یک لوله سوخت گیری هوایی نیز در این هواپیما به چشم می خورد که برای حفظ شکل آیرودینامیکی به داخل بدنه جمع می شود.


بعد از فرود از پیش بالها به عنوان سطوح ترمز کننده برای

 کاهش مسافت ترمز استفاده می شود


**مشخصات هواپیما**



فاصله دو نوک بال از هم : 4/8 متر
طول هواپیما شامل لوله پینو : 1/14 متر
ارتفاع : 5/4 متر
حداکثر وزن برخاست : 14 تن
حداکثر سرعت : مافوق صوت در تمامی ارتفاعات

منبع:www.aerospacetalk.com

قسمت چهارم

 

F-16I Sufa

پس از انتظاری طولانی، جنگندهء اسرائیلی جدید F-16I Sufa که به معنی طوفان یا Storm می باشد، خط تولید کارخانجات لاکهید مارتین در تگزاس را به سمت دستان وزیر دفاع وقت اسرائیل، شائول موفاز، ترک می‏کند، کسی که منتظر دریافت اولین فروند از 102 فروند سفارش داده به سال 1997 می‏باشد.

نیروی هوایی اسرائیل (IAF)، آخرین سطح تکنولوژی مشهورترین جنگندهء لاکهید مارتین، یعنی F-16 را اندکی پس از خریداری 25 فروند از گران‏ترین جنگندهء ساخت بوئینگ یعنی F-15I به سال 1997 انتخاب کرد و سفارش داد.

قرارداد خرید 102 فروند F-16I به مبلغ 4.5 میلیارد دلار، یعنی برای هر فروند 45 میلیون دلار بوده است که مبلغ آن، به شکل کمکهای سالیانه ایالات متحده به اسرائیل تسویه خواهد شد. این بزرگترین معاملهء تسلیحاتی اسرائیل از سال 1948 محسوب می‏گردد. هر فروند F-15I به ارزش 84 میلیون دلار به اسرائیل واگذار شده بود.

F-16I نمونه‏ای از همان F-16D Block 50/52 نیروی هوایی ایالات متحده می‏باشد که با انجام تغییرات بسیار گسترده ساخته شده است. به جز این، یک موتور جدید و بسیار پرقدرت ساخت پرات اند ویتنی به نام F100-PW-229 نیز برای این هواپیما در نظر گرفته شده است، و بدین طریق است که F-16I تعداد بی‏شماری از تغییرات و بهسازی‏های بسیار پیشرفته را به رخ می‎کشد. برای مثال، در Sufa تعداد زیادی از تکنولوژی‎های نوین در طراحی سیستم‏های آویونیکی به کار گرفته شده است که از جملهء آنها سیستم داخل نصب شدهء FLIR (جستجوگر فرانگر حرارت: Forward Looking Infraraed)، سیستم سخت افزار جدید حمل سلاح ساخت کمپانی وزارت دفاع اسرائیل، Lahav می‏باشد. (لاهاو، شرکتی زیرمجموعهء صنایع هواپیمایی اسرائیل می‏باشد) تکنولوژی به کار گرفته شده توسط لاهاو، اجازهء درگیری همزمان با چند هدف هوایی را داده، ضمن اینکه توان بقاپذیری ذاتی هواپیما را افزایش می‏دهد.

در F-16I پیش‎بینی شده از موشکهای هوا به هوای بسیار توانمند Python 5 ساخت Rafael استفاده شود که از تسلیحات پیشرو و بسیار جدید ساخت اسرائیل محسوب می‏شود. هرچند اطلاعات چندانی در مورد Python 5 وجود ندارد، اما نسل قبلی این موشک یعنی Python 4 پیشرفته‏ترین موشک گرمایاب در سراسر جهان محسوب می‏شود، به طوری که توسط نیروی هوایی ایالات متحده نیز خریداری شده است. Python 5 از یک جستجوگر بسیار نوین حرارت بهره می‏برد که هیچ اقدام متقابلی نمی‏تواند این موشک را منحرف نماید. این موشک را می‏توان پس از پرتاب بر روی هدف قفل نمود که این امر، یک مزیت فوق‏العاده و بی‏نظیر به هنگام شلیک محسوب می‏شود.

به علاوه، رادار بسیار پیشرفتهء چندحالتهء AN/APG-68(V)9 ساخت نورثروپ – گرومن، عمق شناسایی اهداف را نسبت به رادار قدیمی APG-69، به میزان 30 درصد افزایش داده و موجب می‏شود که Sufa یک دید شبیه‏سازی شده ولی با کیفیت بسیار بالا از نقشهء سطح زمین بدست آورد.

مکمل سیستم‏های تسلیحاتی ارتقاء یافته، فضای اختصاص یافته در كابين عقب هواپیماست که شامل سیستم‏های آویونیک بهبود یافته و پخش کننده‏های Chaff و Flare می‏باشد که هم برای آموزش خلباني و هم در نبرد واقعی کاربرد دارند.

به علاوه، مخازن قابل برداشتن سوخت تطبیقی یا Conformal Fuel Tanks که در اصطلاح به CFT مشهور هستند، در بالای محل ریشهء بالها، خودنمایی می‏کنند و باعث می‏شوند جایگاههای زیر بالها، جهت حمل مقدار بیشتر تسلیحات، آزاد بمانند. F-16I بدون سوختگیری هوایی، دارای شعاع عمل رزمی به میزان 500 مایل یا حدود 800 کیلومتر می‏باشد. برد پروازی افزایش یافته، به نیروی هوایی اسرائیل این امکان را می‏دهد تا به اهدافی در ایران و لیبی بدون نیاز به سوختگیری هوایی حمله‏ور شود. به علاوه، کابین این هواپیما جهت استقرار افسر کنترل تسلیحات در صندلی پشت خلبان، بسیار گسترش یافته است.

اسرائیل در ابتدا تعداد 50 فروند F-16I را در سال 2001 سفارش داده بود اما این سفارش را به دلیل عدم خریداری تعداد بیشتری از جنگنده های F-15I، به 102 فروند افزایش داد. با در اختيار گرفته شدن جنگنده‏هاي Sufa، استراتژي بازدارندگي اسرائيل افزايش يافته و قابليت پاسخ‏دهي ضربتي به تهديدات موجود در خاورميانه تقويت مي‏‏شود. اين در حالي است كه امكان بازنشسته شدن جنگنده‏هاي قديمي نظير A-4 Skyhawk و F-4E Phantom II كه از دههء 1960 در حال خدمت هستند، فراهم مي‏گردد.

انتظار مي‏رود سه اسكادران تا پايان سال 2008 از اين جنگنده‏هاي جديد، در پايگاه هوايي رامون (Ramon) در عمق صحراي نقب (Negev) عملياتي شوند. با ورود اين 102 فروند F-16I، اسرائيل جمعن تعداد 362 جت جنگي F-16 در اختيار خواهد داشت كه بزرگترين ناوگان F-16 در تمام كل جهان پس از ايالات متحده محسوب مي‏شود. جنگنده‏هاي F-16 ستون فقرات نيروي هوايي اسرائيل را تشكيل مي‏دهند، اما اين مدل جديد I، توان ضربتي دوربرد نيروي هوايي را تقويت كرده و مكملي براي اسكادران F-15I كه در اواخر دههء 1990 وارد خدمت شده‏اند، خواهند بود.

JINSA
F-16I، آخرين مدل توسعه يافتهء جنگندهء فوق پيشرفتهء F-16 Block 50/52 ساخت لاكهيد مارتين مي‏باشد، كه تاكنون توسط شيلي، يونان، عمان و لهستان انتخاب شده است. اين هواپيما به وسيلهء تانكهاي قابل حذف سوخت موسوم به CFT كه گنجايش 2271 ليتر حمل سوخت دارند، از ساير مدلهاي F-16 قابل تمايز مي‏باشد. اين تانكهاي سوخت، برد رزمي هواپيما را افزايش داده و از نياز هواپيما به سوختگيري هوايي مي‏كاهند. همچنين استفاده از اين تانكهاي سوخت، باعث آزاد ماندن دو جايگاه حمل تسليخات در زير بالها مي‎شود كه اين باعث افزايش ميزان بارگذاري تسليحات هوا به ميزان هواپيما مي‎‏شود.

در اين هواپيماي F-16، همچنين يك كابين عقب درنظر گرفته شده است كه درون آن، شامل تجهيزات آويونيك و پخش كننده‏هاي Chaff و Flare مي‏باشد كه اين تجهيزات هم براي آموزش خلبان و هم در ماموريت رزمي حقيقي كاربرد دارند. هواپيماهاي سري F-16I دو سرنشينه هستند و در آنها تكنولوژي‏هاي بسيار پيشرفتهء آويونيك تعبيه شده است، ضمن اينكه از يك موتور بهبود يافتهء ساخت پرات اند ويتني به نام F100-PW-229 به عنوان پيشرانه استفاده مي‏كنند كه اين موتور بسيار به نمونهء نصب شده در جنگنده‏هاي F-16D نيروي هوايي ايالات متحده شباهت دارد.

در اين هواپيما همچنين يك سامانهء داخلي FLIR (سيستم فرانگر مادون قرمز = Forward-Looking Infrared) تعبيه شده است كه جهت نشانه‏گذاري اهداف زميني به كار مي‏رود، ضمن اينكه سوخت اضافي ذخيره شده در تانكهاي تطبيقي سوخت (CFT)، باعث افزايش شعاع رزمي اين جنگنده تا ميزان 800 مايل يا 1500 كيلومتر مي‎شود.
اين سامانه‏هاي جديد، به F-16I اين امكان را مي‏دهند تا قابليتهاي رزمي جديد را بدست آورد كه از جملهء آنها مي‏توان به توانايي درگيري با چند هدف به هنگام نبرد هوايي، دقت حملات ضربتي در هرگونه شرائط آب و هوايي و افزايش بقاپذيري ضربتي اين هواپيما در برابر اهداف بسيار خطرناك اشاره كرد.

تسليحات هوا به هوا
انتظار مي‏رود اسرائيل، جنگنده‏‎هاي F-16 خود را با موشكهاي پيشرفتهء ميان‏برد هوا به هواي Derby، و موشكهاي كوتاه‏برد Python 4 و Python 5 ساخت RAFAEL مجهز كند. موشك Derby يك موشك بسيار پيشرفتهء هدايت راداري همانند موشك آمريكايي AIM-120 AMRAAM مي‏باشد. سامانهء رادار بسيار پيشرفتهء تعبيه شده در اين موشك، توانايي درگيري همزمان با چند هدف مختلف را در محدودهء فواصل نزديك تا فواصل ماوراي ديد (BVR) امكان‏پذير مي‏‎سازد. اغلب كارشناسان اعتقاد دارند موشك Python 4، بهترين موشك گرماياب در سراسر جهان مي‏باشد، كه قادر به درگيري همزمان با چند هدف در يك محدودهء بسيار وسيع‏تر از موشك آمريكايي AIM-9 Sidewinder مي‏باشد.

تصویری از کابین بسیار مجهز خلبان در F-16I

بزرگترين معاملهء تسليحاتي تاريخ اسرائيل
دولت اسرائيل، به تاريخ 19 جولاي 1999 به طور رسمي تاييد كرد كه تعداد 50 فروند جنگندهء F-16 ساخت لاكهيد مارتين را بلافاصله پس از معاملهء سخت و مشكل‏آفرين خريداري جتهاي بوئينگ F-15I، از كارخانهء لاكهيد مارتين خريداري نموده است.

كلمهء معامله از زبان نخست وزير وقت اسرائيل، ايهود باراك، حين گفتگو با وزير دفاع ايالات متحده، ويليام كوهن به تاريخ 16 جولاي 1999 خارج شد. باراك، كه همزمان وزير دفاع نيز بوده است، هم به بيل كيلينتون و هم به كوهن اظهار داشت كه تصميم گرفته به توصيهء نظاميان اسرائيلي عمل كرده و اقدام به خريداري اين جتهاي جنگي نمايد. وي همچنين افزود كه حق انتخاب 50 فروند هواپيماي ديگر را براي سال آينده محفوظ مي‏داند. كل اين برنامه شامل هواپيما، تجهيزات رزمي و يك بستهء پشتيباني بود كه رقمي حدود 2.5 ميليارد دلار را جهت تهيه‏كنندگان مختلف اين ادوات، بالغ مي‏گشت. از اين مبلغ، 2.5 ميليارد دلار متعلق به لاكهيد مارتين بود. اين بزرگترين معاملهء‌ تسليحاتي تاريخ اسرائيل محسوب مي‏گشت. تصميم باراك براي خريداري اين هواپيماها، پس از بررسي و سنجش‏هاي فراوان وزارت دفاع اسرائيل بين يك مدل ارزان‏قيمت، چابك، تك موتورهء F-16، كه به وسيلهء كارخانجات لاكهيد مارتين توليد شده بود با مدلي سنگين‏وزن، چندكاره، دو موتورهء F-15I كه توسط بوئينگ ساخته مي‏‎شد، انجام شد.

يك مقام رسمي پنتاگون، كه خواستار ناشناس ماندن خود شده بود، در تاريخ 18 جولاي 1999 به روزنامهء جروزالم پست چاپ بيت‏المقدس اظهار كرده بود كه قرارداد خريداري 50 فروند F-16 با حق گزينش 50 تا 55 فروند ديگر، خيلي بيش از 2 ميليارد دلار بوده است، و اين F-16 هاي جديد و دورپرواز، تنها جهت حمله به اهدافي در ليبي و ايران خريداري شده‏اند.

در يكي از يادداشت‏هاي رسمي كارخانجات لاكهيد مارتين، نوشته شده است كه تصميم دولت اسرائيل جهت خريداري اين جتهاي جنگي، بنا به توصيهء وزير دفاع، فرماندهي پشتيباني وزارت دفاع و فرمانده نيروي هوايي اسرائيل به انجام رسيده است. اين انتخاب، تعجب چنداني را موجب نشد، زيرا نيروي هوايي يك ماه پيش از آن به مسئولان وزارت دفاع اعلام كرده بود كه جنگندهء F-16 سري + Block 50 ساخت لاكهيد مارتين را بسيار به جنگندهء F-15I ساخت بوئينگ ترجيح مي‏دهد.

موشه آرنز، وزير دفاع پيشين:
«من قصد دارم اين تصميم را بگيرم، اما ايهود باراك از من خواسته است كه اين كار را انجام ندهم و من امروز از اينكه باراك به همان عقيدهء من رسيده است، بسيار خرسندم.»
در مصاحبه‏اي با بخش فارسي راديو اسرائيل، آرنز اظهار كرد كه جتهاي جنگي جديد، باعث تحول تاريخي در نيروي هوايي اسرائيل نخواهند شد، زيرا اسرائيل پيش از اين خريد، جنگنده – بمب‏افكن‏هاي دورپرواز F-15I را در اختيار گرفته بود كه سال گذشته وارد خدمت شده بودند. آرنتز همچنين مي‏گويد: «در اين قرارداد، لاكهيد مارتين براي همكاري با صنايع دفاعي ما ملزم شده است، بنابراين اين خريد، داراي يك سود مضاعف براي ما بوده است.»

سخنگوي لاكهيد مارتين، جو استوت:
«اين قرارداد، حق انتخاب تا 60 فروند اضافي ديگر را تا 24 ماه آينده در اختيار اسرائيل قرار مي‎‏دهد.» . . . «هرچند كه ما به طور رسمي، چيزي را ننوشته‏ايم، اما به طور شفاهي، مسئوليت و تعهد خود را براي F-16 هاي انتخاب شده، مي‏پذيريم.»

برخي سيستم‏هاي F-16I
* سيستم‎هاي آويونيك ارتقاء يافته، نمايشگرهاي رنگي درون كابين و يك نمايشگر تعبيه شده درون كلاه خلباني ساخت كمپاني اسرائيلي Elbit ؛
* سامانهء بسيار پيشرفتهء مخصوص نبرد ساخت كمپاني اسرائيلي Elisra ؛
* سيستم تسليحاتي پيشرفته و سنسورهاي مربوطه ساخت كمپاني اسرائيلي Rafael،
و ساير سيستم‏هاي بهبود يافته مي‏‎باشد.

* ضمن اينكه صنايع هواپيمايي اسرائيل (IAI)، به طور معمول، به ساخت بدنه و ساير اجزاء F-16 ادامه خواهد داد. ميزان همكاري اين شركتها و ساير شركتهاي اسرائيلي، در حدود 25 درصد كل هواپيما مي‏باشد.

غول‏هاي صنايع هوافضاي ايالات متحده، يعني لاكهيد مارتين و بوئينگ، به طور شديد با يكديگر بر سر ارائهء پيشنهاداتي در مورد همكاري مشترك با اسرائيل با يكديگر به رقابت و نزاع برخاستند، اما اين لاكهيد مارتين بود كه بر رقيب قدر خود چيره شد، چون ظاهرن از جريان باخت خود در جريان معاملهء مشابهي كه به سال 1994 انجام شده بود، درس‏هاي فراواني را آموخته بود. آن زمان، لاكهيد مارتين بازنده شده بود، زيرا جتهاي جنگي F-16 به اندازهء جنگنده‏هاي گران‏قيمت F-15I دورپرواز نبودند. اما اين بار لاكهيد براي اين معامله با شگرد تانكهاي تطبيقي سوخت (CFT) وارد شده بود كه مخصوص نيروي هوايي اسرائيل و شايد امارات متحده عربي طراحي شده بودند و به F-16 اين امكان را مي‎دادند كه از نظر برد پروازي با F-15I برابر نمايد، در حالي كه قيمت اين F-16 در حدود نصف قيمت F-15I بود. همچنين لاكهيد بر خلاف بوئينگ، بسيار باز عمل كرده بود و اجازه داده بود تا صنايع دفاعي بومي در ساخت هواپيما و متعلقات، شراكت داده شوند.

دين ام هنكوك، رئيس سيستم‏هاي تاكتيكي هواپيماي لاكهيد مارتين در فورت ورث تگزاس اين چنين مي‏گويد:
«ما از دولت اسرائيل به دليل ادامهء همكاري و اطمينان به F-16 و كمپاني‏مان، بسيار سپاسگزاريم. ما به سوي آينده مي‏نگريم، تا بتوانيم منافع روابط متقابل سودمندانه را با اسرائيل در سالهاي آينده توسعه دهيم.»
وي همچنين افزود: «اسرائيل يكي از مشتريان پرسابقهء F-16 محسوب مي‏‎شود كه شراكت و منافع دوطرفه از همكاري ما حاصل شده است كه منجر شده تا توليد ما، تبديل به بهترين جنگندهء چندكارهء جهان تبديل شود.» . . . «اين يكي از موارد نزاع و رقابت سختي بود كه همواره بين لاكهيد و بوئينگ در جريان بوده است و در نهايت منجر به تبديل F-16 به يك جنگندهء چندكارهء بسيار پيشرفته شده است كه مورد انتخاب اغلب نيروهاي هوايي كشورهاي مختلف در جهان است.»

تحويل اين هواپيماهاي جديد، حدود سه و نيم سال پس از امضاء توافق‏نامه آغاز شده است و انتظار مي‏رود امسال (2007) به پايان برسد. نوع موتور منتخب دولت اسرائيل، اندكي پس از امضاء قرارداد مشخص گرديد. در اين هواپيما قرار بود يكي از موتورهاي F100 ساخت پرات اند ويتني و يا F110 ساخت جنرال الكتريك نصب شود.

برد پروازي بالا جهت اهدافي در ايران و ليبي
جنگنده‏هاي Sufa داراي برد رزمي فراتر از 500 مايل مي‏باشند. اين برد پروازي افزايش يافته، نيروي هوايي اسرائيل را قادر مي‏سازد به اهدافي در داخل ايران و ليبي بدون نياز به سوختگيري هوايي، حمله كند. Sufa داراي پيشرانهء بهبود يافتهء ساخت پرات اند ويتني به نام F100-PW-229 مي‏باشد. اين هواپيما طوري طراحي شده است تا بتواند با وزن خالصي به ميزان 22.582 كيلوگرم (52000 پوند) از زمين بلند شود، يعني اين هواپيما قادر است ميزان تسليحاتي بيش از F-16 معمولي را حمل كند. مهندس تسليحات اين هواپيما، در مكان پشت خلبان مي‏‎نشيند و بمب‏ها را تا رسيدن به هدف، هدايت مي‏كند. همچنين سخت‏افزار توانايي درگيري همزمان با چند هدف هوايي، و سيستم FLIR به وسيلهء كمپاني اسرائيلي Lahav فراهم شده است.

صنايع هواپيمايي اسرائيل (IAI)، سازندهء بال، بدنه، دم، تانكهاي داخلي سوخت، سيستم‏هاي ارتباطات ماهواره‏اي و سيستم‏هاي ارتباط تاكتيكي مي‏باشد.

معرفي پيمانكاران

Elbit Systems
سازندهء نمايشگر سربالا (HUD)، نمايشگر داخل كلاه (HMS)، كامپيوتر ماموريت، كامپيوتر نقشهء ديجيتال، شهپرها، تثبيت كننده‏هاي بدنه و درها.

Rafael
سازندهء سامانه‏هاي آويونيكي، نرم افزار طراحي الگوريتمي از سطح زمين و تجهيزات مخابراتي.

Elisra Electronic Systems
سازندهء سامانه‎‏هاي دفاعي براي جلوگيري از قفل كردن رادار دشمن و موشكهاي هدايت راداري و حرارت ياب.

BAE Systems Rokar International
سازندهء پخش‏كنندهء حرارت و Flare.

Rada Electronic Industries
سازندهء سيستم‏هاي كسب اطلاعات از زمين.

رادار: ساخت آمريكا
گزارش رسمي نيروي هوايي اسرائيل حاكي از اين است كه مذاكرهء آنها با وزارت دفاع اسرائيل براي عدم نصب رادار ساخت آمريكا بر روي F-16I بي‏نتيجه مانده است.
رادار AN/APG-68(V)9 ساخت شركت آمريكايي نورثروپ – گرومن، يك رادار بسيار پيشرفتهء چند حالته است كه خدمهء هواپيما را قادر مي‏سازد تهديدات هوايي را از فواصلی كه برد آن 30 درصد نسبت به سيستم رادار موجود APG-69 افزايش يافته است، كشف كنند، ضمن اينكه يك نقشهء مصنوعي از عوارض و تجهيزات سطح زمين با كيفيت بسيار بالا تهيه مي‏كند.

منابع جهت اطلاعات بیشتر:
آشنایی با رادار APG-68(V)9
Airforce Technology
Israeli Weapons

مطلبی را که ملاحضه کردید با زحمات دوست خوبم آقا رضا تهیه شده است و لطفا کپی رایت را رعایت کنید.

قسمت سوم

ساير گونه‏هاي ساخته شده

F-16/79
* ساخته شده بر اساس F-16A مجهز به موتور توربوجت ساخت جنرال‏الكتريك J79-GE-119 با كشش 80.10 كيلونيوتن
* اولين پرواز: 29 اكتبر 1980
* نوع ارزان‏قيمت مخصوص صادرات


F-16/101
* مجهز به موتوري كه از روي موتور بمب‏افكن B1 مشتق شده است: F110 ساخت جنرال الكتريك
* اولين پرواز: 19 دسامبر 1980
* خاتمهء پروژه: مي 1981


FF-16 AFTI
* نوع تغيير يافته براساس F-16A (به شماره سريال 0750 – 75) جهت مركز تكنولوژي پيشرفتهء نيروي هوايي (AFTI) يا Advanced Fighter Technology Integration جهت انجام آزمايشات پروازي و تست سيستم ها و تسليحات جديد
* اولين پرواز: 10 جولاي 1982
* سكان افقي تغيير يافته (مدلي كه بعدها در Block 15 به كار رفت)
* بال و آويونيك تغيير يافته (مدلي كه بعدها در Block 40 به كار رفت)
* انجام 725 سورتي پرواز تا ژوئن 1997 جهت آزمايش سيستم‏هاي گوناگون از سال 1988 تا 1998 مانند: LANTIRN و FLIR و . . .

F-16 GCAS
* مدلي تغيير يافته از F-16D سري Block 25
* تجهيز شده به سيستم جلوگيري از برخورد با زمين Ground Collision Avoidance System يا GCAS جهت استفاده هنگام پرواز در ارتفاع پست جهت «مهار پرواز در نزديكي عوارض زمين» (CFIT) يا Controlled Flight Into Terrain


F-16 ADF
پروژهء ارتقاء 279 فروند F-16A/B سري Block 15 جهت جايگزيني در 11 اسکادران گارد دفاع هوايي ايالات متحده براي بازنشست کردن جنگنده هاي قديمي F-4C/D/E و F-106.

* تاريخ صدور سفارش: اکتبر 1986
* ارتقاء رادار AN/APG-66 جهت يافتن اهداف کوچک و ارائهء تصويري شفاف و مداوم از اهداف هوايي بر روي صفحهء رادار
* تهيهء مقدمات نصب و يکپارچه سازي موشک آمرام با رادار F-16
* سيستم ضد ضدعمل الکترونيک پيشرفته تر (ECCM)
* راديوي قوي تر: AN/ARC-200 ساخت مارکني
* سيستم پيشرفته تر تشخيص دوست از دشمن: IFF ساخت تله دايان
* مکان ياب جهاني بر اساس گروه ماهواره هاي ناواستار (Navstar)
* اخطارگر کم شدن ارتفاع
* واحد سخنگو با صداي انسان (اخطار و پيغام)
* شناسايي کنندهء نور در شب (فقط براي مدلهاي F-16A)
* اولين پرتاب موفقيت آميز موشک هوا به هواي AIM-7 (اسپارو) به تاريخ فوريهء 1989 در کاليفرنيا
* ايجاد توانايي در جهت حمل حداکثر شش موشک AIM-120 (آمرام) يا AIM-9 (سايدوايندر) يا AIM-7 (اسپارو) يا ترکيبي از هر سه نوع
* اولين سيستم آويونيک ارتقاء يافته بر روي هواپيماي F-16B به سريال 0817 – 81 و تکميل پروژه به تاريخ اکتبر 1988
* انجام پروازهاي آزمايشي در گردان هوايي 57 ام در نليس (نوادا)
* تحويل اولين هواپيماي F-16ADF به شماره سريال 0801 – 81 به تاريخ 1 مارس 1989 به اسکادران 114 ام آموزشي در کينگزلي
* پايان پروژه ADF به سال 1992 به همراه ارتقاء 30 فروند F-16B


F-16 B-2
دومين نمونهء ساخته شده بر اساس F-16B به شماره سريال 0752 – 75 که به صورت اختصاصي بسيار تجهيز شد:
* سيستم انجام عمليات شبانه
* نصب نمايشگر سربالايي که بعدها در F-16C/D به کار رفت
* سيستم هدفگيري نصب شده داخل کلاه خلبان ساخت و عينک ويژه ديد در شب موسوم به «چشمان گربه» يا Cat's Eyes ساخت شرکت GEC-Marconi
* قابليت نصب غلافهاي نشانه گذاري و تهاجمي موسوم به LANTIRN و FLIR
* سيستم ديجيتالي عوارض زمين (برنامه ريزي جهت پرواز در ارتفاع پست)
* سيستم خودکار قفل بر روي اهداف
* نوعي ديگر از غلاف ناوبري - تهاجمي FLIR شامل غلاف ناوبري مشتق شده از LANTIRN ساخت مارکني و مارتين ماريتا
* عينک ويژهء ديد در شب سازگار با نور چراغ هاي ساطع شده از آلات دقيق کابين (در مدلهايي که اين سازگاري وجود نداشت، نور چراغ ها به وسيلهء عينک ديد در شب بسيار تشديد مي شد و خلبان نمي توانست هنگام استفاده از اين عينکها به آلات دقيق نگاه کند و بدين جهت خلبانان، نور چراغ هاي آلات دقيق را خاموش مي کردند)

هم زمان با انجام آزمايشات توسط ATFI، آزمونهاي مختلف با اين هواپيما نيز ادامه يافت ولي F-16B-2 هيچگاه وارد خدمت نشد و به سال 1996 به موزه فرستاده شد.


F-16 CCV
Control Configured Vehicle
اولين هواپيماي YF-16 به شماره سريال 1567 – 72 که به سال 1975 دچار دوباره سازي شد تا در مرکز «پژوهشهاي ديناميکي کنترل پيکربندي وسائل» موسوم به CCV به کار گرفته شود. هواپيماي CCV داراي سطوح کنترل پروازي مستقل بود که انجام مانور روي يک صفحه را امکان پذير مي ساخت. براي مثال براي گردش به چپ يا راست، نياز به گردش هواپيما حول محور طولي نبود. در F-16CCV دو کانارد (بالچه) عمودي در زير ورودي هواي موتور نصب شده بود و كنترلهاي پروازي به شكلي تغيير داده شدند كه شهپرهاي انتهاي بالها با اين كاناردهاي تمام متحرك، هماهنگ عمل نمايند. ضمن اينكه محل ذخيره‏سازي سوخت در داخل هواپيما به شكلي تغيير يافت كه مركز ثقل هواپيما، تغيير كند.
مرکز پژوهشهاي ديناميکي کنترل پيکربندي وسائل = USAF Flight Dynamics Laboratory's Control Configured Vehicle

F-16 FS-X/TFS-X موسوم به F-2 يا TRDI
مدلي آزمايشي ساخته شده بر اساس F-16C جهت نيروي هوايي ژاپن كه به تاريخ 19 اكتبر 1987 مجوز توليد اين جنگنده در ژاپن،‌ صادر شد.

اين پروژه كه با نام FS-X نيز شناخته مي‏شد، هواپيمايي بود بزرگتر از F-16 كه بالطبع اين مسئله باعث افزايش وزن هنگام برخاست هواپيما به 49000 پاوند مي‏گشت در حالي كه F-16C فقط 42000 پاوند وزن داشت و اين در حالي بود كه هردوي اين جنگنده‏ها از موتور توربوفن ساخت جنرال‏الكتريك به نام F110-129 بهره مي‏گرفتند.

ديگر تغيير اعمال شده در FS-X، استفاده از «مواد جاذب رادار» يا RAM در دماغهء هواپيما بود. ضمن اينكه لبهء حملهء بالها، قسمت ورودي هواي موتور و قسمت دم و دماغه، تمامن با استفاده از تيتانيوم ساخته شده بود. ضمنن به علت وزن بيشتر هواپيما، يك چتر ترمز (براي هنگام فرود) تعبيه شد و مجموعهء كاناپي خلبانان، در برابر برخورد پرندگان بزرگ، مقاوم گشت.
RAM مخفف Radar-Absorbent Material


F-16 ES
جنگنده‏اي جهت انجام ماموريتهاي استراتژيك در دو نوع يك و دو نفره، محافظت‏كنندهء دورپرواز كه به تاريخ نوامبر 1993 طراحي و توسعهء آن، به جهت رقابت با جنگندهء برتري هوايي F-15I اسرائيل آغاز گشت.

* افزايش ميزان حمل سوخت: 1136 ليتر سوخت در مخزن مركزي داخل بدنهء‌ هواپيما و دو مخزن تطبيقي (CFT) نصب شده در طرفين بالايي بدنه، به ميزان 2271 ليتر
* افزايش شعاع عمليات رزمي به 1151 مايل (1852 كيلومتر)
* سيستم داخلي جستجوي تشعشعات مادون قرمز موسوم به FLIR يا forward-looking infrared كه كارايي‏اش شبيه به سيستم ناوبري و هدف‏يابي LANTIRN است كه در بيرون هواپيما نصب مي‎شود. به همين دليل (دروني بودن) اين سيستم، اصطكاك اضافي هوا نيز توليد نمي‏كرد.
F-16ES هيچگاه ساخته نشد ولي مخازن سوخت تطبيقي CFT، به عنوان امكاني فني براي ساير F-16 ها درنظر گرفته شدند. همچنين نصب اين مخازن، مستقل از سيستم‏هاي الكترونيكي هواپيما بود.


A-16
یک F-16 جهت ماموريتهاي CAS/BAI
نوعي از F-16 جهت نيروي هوايي ايالات متحده مختص عمليات «پشتيباني نزديك هوايي» كه برنامهء ساخت آن در دههء 1980 كليد خورد. اين مدل از F-16 به سال 1989، به نام سري Block 60 معرفي شد. (در آن زمان، ماموريت پشتيباني نزديك هوايي توسط A-10 انجام مي‏‎شد و انتظار می رفت این جنگنده جایگزین A-10 شود)

جنگندهء A-16 Block60 به يك مسلسل بسيار پرقدرت 30 ميلي‏متري مجهز شده بود و ساختمان بالهاي آن در برابر برخورد گلوله‏هاي كاليبر 7.62 ميلي‏متري، مقاوم شده بود. اما اين پروژه سرانجام شكست خورد زيرا مسلسل 30 ميلي‏متري نصب شده، هنگام شليك، حرارت زيادي توليد مي‏كرد و اين حرارت، باعث از كار افتادن برخي سيستم‏هاي الکترونيکي داخلي نصب شده در سمت چپ بدنهء هواپيما مي‏گشت.
CAP يا «پشتيباني نزديك هوايي» معادل Close Air Support
BAI يا «ممانعت کنندهء ميدان نبرد» معادل Battlefield Air Interdiction


F/A-16
F-16 جهت ماموريتهاي CAS/BAI
همانند A-16، ساخته شده بر اساس Block 30 جهت انجام ماموريت CAP و BAI. (اين نوع ماموريت، ويژهء پشتيباني نزديک هوايي از نيروهاي زميني است که عمدتن توسط هليکوپترهاي جنگي و هواپيماي A-10 انجام مي شود)

* جستجوگر بسيار پيشرفتهء مادون قرمز اهداف، با نمايشگر تعبيه شده در کلاه خلبان به نام FLIR
* نصب مسلسل 30 ميلي متري و سيستم ليزري نمايشگر هدفگيري خط سير گلولها به سمت هدف

از سال از 1995، تعداد 200 فروند F-16C بر اساس ماموريت CAS/BAI مورد برخي تغييرات قرار گرفتند و سيستم مکان ياب ماهواره اي بر اساس ماهواره هاي Navstar بر رويشان نصب شد. ارتقاء سري Block 30/32 به تاريخ ژانويهء 1992 متوقف شد و ماموريت CAS/BAI بر عهدهء سري Block 40/42 گذاشته شد که قابليت حمل غلاف LANTIRN را داشتند و اين امر مستلزم تغييرات بيشتري در هواپيما بود، زیرا حمله علیه اهداف زمینی، به وسیلهء اطلاعاتی قرار بود انجام شود که توسط سامانهء LANITRN بدست آمده بودند.

ساير تغييرات نيز اين بودند:
* جستجوگر ليزري نقاط روي زمين
* راديوي ضد پارازيت
* سيستم اخطار نزديک شدن موشک ضدهوايي
* تطبيق عينک ديد در شب با غلاف جستجوگر LANTIRN جهت حمله به اهداف زميني در شب

همانند A-16، اين مدل نيز کنار گذاشته شد و مدلهاي ساخته شده با انجام برخي تغييرات ساده تر، به سطح تکنولوژيک جنگندهء چندمنظورهء سري Block 40 ارتقاء يافتند.


F/A-16C
جهت ماموريتهاي CAS/BAI
پس از موفقیت چشمگیر جنگنده های ضربتی A-10 در جریان نبرد طوفان صحرا، نيروي هوايي ايالات متحده، دیگر تمايلي براي تبديل F-16 به يک جنگندهء پشتيباني نزديک هوايي و نصب مسلسل پرقدرت هواپيماي A-10 بر روي F-16، جهت بازنشست کردن هواپيماهاي A-10 Warthog نداشت. (جنگنده هاي A-10،‌ سالها بود براي انجام مامويت پشتيباني نزديک هوايي به کار مي رفتند)

به تاريخ نوامبر 1988، اسکادران 147 ام نيروي زميني در نيويورک، شروع به جايگزيني هواپيماهاي A-10A Thunderbolt II با جنگنده هاي F-16A/B سري Block 10 نمود؛ و اين آغازي بر استفاده از F-16 در نقش عمليات پشتيباني نزديک هوايي بود.
در جريان عمليات طوفان صحرا، 24 فروند از اين جنگنده ها، به غلاف نشانه گذاري GPU-5/A موسوم به Pave Claw (ساخت جنرال الکتريک) مجهز شدند. اين غلافها در محل مرکزي بدنه (جايگاه شمارهء 5) نصب مي شدند. ضمنن يک مسلسل 30 ميلي متري از نوع GAU-13/A که نوعي چهارلول مشتق شده از مسلسل هفت لول GAU-8/A بود، بر روي اين جنگنده ها نصب شده بود و 353 گلولهء فشنگ ظرفيت داشت.
اين جنگنده ها با نام گذاري جديد F/A-16 شناخته شده و تنها مدلي از F-16 بودند که با اين مسلسل، تجهيز شده بودند و مي توانستند بر عليه اهداف گوناگوني در ميدان نبرد زميني، مانند خودروهاي زرهي، به کار روند.
Warthog به معني گراز زگيل دار


F-16 LOAN
Low-Observable Asymmetric Nozzle
در اواخر سال 1996، يك فروند F-16C متعلق به نيروي هوايي ايالات متحده و موتور F100-PW-200 آن، توسط تيم مشترك كارخانجات «لاكهيد مارتين» و «پرات اند ويتني» مورد تغيير و بازنگري قرار گرفت. LOAN جنگنده‏اي بود كه به جهت افزايش مخفي ماندن از ديد رادار، سيستم ورود و خروجي موتور آن تغييرات اساسي يافته و اين سيستم، همان نوع استفاده شده در جنگندهء F-35 JSF بود.

تيم برنامه‏ريز، به مدت دو روز، آزمايشاتي را با ايجاد حداكثر دوران در موتور، بر روي زمين صورت دادند. طبق طرح توسعه، قرار بود تكنولوژي‏هاي به كار رفته تحت برنامهء JSF كه مي‏توانستند بر روي F-16 نيز به کار گرفته شوند، ارزيابي شوند. تحت برنامهء LOAN، «سطح مقطع راداري» به نمايش درآمده و حرارت خارج شدهء موتورها در جنگندهء F-16 تقليل محسوسي مي يافتند ضمن اينکه پتاسيل خوبي براي کاهش قيمت تعمير و نگهداري ايجاد مي شد.
سطح مقطع راداري = Radar Cross Section يا RCS


F-16 VISTA
به سال 1988 قراردادي با شرکت جنرال دايناميکز (بخش فورت ورث) به امضاء رسيد که طبق آن قرار شد طرح توسعه اي مطابق الگويي به نام VISTA به انجام برسد. (هواپيمايي جهت شبيه سازي حالات ناپايدار در حين پرواز) اين پروژه توسط پيمانکار طرف قراردارد شرکت جنرال دايناميکز به نام Calspan انجام شد و طي آن يک اهرم کنترل در قسمت وسط هواپيما نصب شد و با کامپيوترهايي که قرار بود عمل «پايدارسازي حين پرواز بي ثبات» را انجام دهند، يکپارچه شد.

به سال 1988 هواپيماي VISTA سپس به لابراتوار Wright فروخته شد و بين سالهاي 1988 تا 1992 برنامهء VISTA تکميل شد. البته در اين برنامه، هنوز از «سيستم تغيير دهندهء بردار رانش» در مدل A/F-16VISTA استفاده نشده بود.
VISTA مخفف Variable stability In-flight Simulator Test Aircraft


F-16 MATV
در اين طرح توسعه، کامپيوترها و اهرم وسط تعبيه شده در مدل VISTA به جهت اجراي برنامهء MATV، موقتن حذف شده و پروازهاي آزمايشي به تاريخ جولاي 1993 آغاز شدند. در اوائل جولاي، جمعن شش پرواز در محل کارخانهء «فورت ورث» انجام شد و سپس به تاريخ 15 مارس 1993، هواپيما به پايگاه هوايي ادوارد منتقل شد. باقيماندهء پروازهاي سخت آزمايشي در اين پايگاه انجام شد، که يکي از آنها، آزمون «سيستم تغيير بردار رانش» بود. اما سيستم تغيير دهندهء بردار رانش، وضعيت هواپيما را به هنگام پرواز در ارتفاع 20 هزار فوتي و با بيشترين زاويهء حمله، به خطر مي انداخت.
به تاريخ مارس 1994، کامپيوترهاي «استوار کنندهء وضعيت ناپايدار» به هنگام تکميل برنامهء MATV در هواپيما، تعبيه شدند و هواپيما به تاريخ ژانويهء 1995 به محل قبلي خود يعني کارخانهء «فورت ورث» بازگردانده شد و از آنجا هم به پايگاه هوايي Wright-Patterson جهت تحويل به نيروي هوايي، منتقل گشت. طي انجام 95 ماموريت آزمايشي با اين هواپيما، جمعن 130 ساعت پرواز انجام شد.
استوار کنندهء وضعيت ناپايدار = variable stability computers
MATV مخفف Multi-Axis Thrust-Vectoring


NF-16D
قلب پروژهء VISTA، سيستم تغيير دهندهء بردار رانش بود (AVEN) که به خروجي موتور F110-GE-100 ساخت جنرال الکتريک متصل مي شد. اين برنامه در پروازهايي با سرعت زير صوت و در حالتي که خروجي اگزوز موتور کاملن باز بود، به اهداف خود دست يافت که مهمترين آن پيشگيري از فشار نوسانات ايجاد شده بابت نوع هواي تغذيه شده به موتور بود زيرا اين نوسانات هوايي، مي توانستند باعث واماندگي کمپرسور موتور شوند.
نحوهء‌ پياده سازي اين تکنولوژي، بدين صورت بود که لبه هايي با زواياي مستقل 120 درجه اضافه مي شدند که به وسيلهء سه سيستم هيدروليکي به حرکت در مي آمدند، ضمن اينکه نيروي ايجاد کنندهء اين سيستم،‌ مستقل از ساختار فني هواپيما بود.
AVEN مخفف Axisymmetric Vectoring Exhaust Nozzle


RF-16R Recce
تمامي مدلهاي مخصوص شناسايي F-16 اي که به کشورهاي اروپاي غربي فروخته شدند بر اساس مدل F-16A Block15 ساخته شده بودند. اين هواپيماها به وسيلهء اسکادران 306 پايگاه هوايي Volkel (متعلق به ناتو) به غلافهاي شناسايي Orpheus ساخت شرکت ATARS (نوعي که در هواپيماي تورنادو به کار گرفته مي شد) مجهز شده بودند و اختلاف ظاهري آنها از جنگنده هاي F-16 بسيار ناچيز بود. هواپيماهاي شناسايي اف16 ناتو که RF-16R نام گرفته بودند از سال 1983 عملياتي شدند.


F-16X
نمونه اي که قرار است از سال 2010 وارد خدمت شود:

* با بدنه اي که 1.42 طويل تر شده
* مجهز به بالهاي دلتاشکل تغيير يافتهء F-22
* مخزن سوختي که 80 درصد بيشتر ظرفيت دارد و در اغلب ماموريتها، نياز به حمل مخازن سوخت خارجي را برطرف کرده است.
* جایگاههای نصب موشکهاي آمرام نيز با بدنهء جدید تطبيق داده شده اند.
* مجهز به سيستم تغيير بردار رانش منطبق با موتور ساخت پرات اند ويتني F100-PW-229 (نوعي که در هواپيماي F-15 Active متعلق به ناسا به کار رفته است)
* با خروجي اگزوز تغيير يافته جهت توانايي در تغيير جهت


F-16 SFW
به سال 1976، «مرکز تحقيقات پيشرفته دفاعي»، مبلغي را به شرکتهاي هواپيماسازي جنرال دايناميکز، راکول و گرومن تخصيص داد تا برنامه اي را به نام SWF اجرا کنند. تحت لواي اين برنامه، قرار بود هواپيمايي با بالهاي رو به جلو ساخته شود که اين طراحي خاص در بالها، باعث کاهش پسا (اصطکاک هوا) و آسان شدن فرود در سرعتهاي پائين مي شد؛ اما با تکنولوژي هاي معمول آن زمان، ساخت چنين هواپيمايي، بسيار دشوار بود.

استفاده از مواد کامپوزيتي (مرکب)، باعث ايجاد استحکام بيشتر در بالها مي شد تا اين بالها بتوانند نيروهاي وارده به واسطهء تنش هاي آئروديناميکي را بدون آنکه خسارتي ببينند، به راحتي تحمل کنند.
مرکز تحقيقات پيشرفته دفاعي = DARPA يا Defense Advanced Research Projects Agency
SWF مخفف Forward-Swept Wing


F-16XL
نوع ساخته شده با بالهاي تغيير يافته جهت رقابت با F-15E که هيچگاه به توليد انبوه نرسيد. (رجوع کنيد به تاپيک اين هواپيما در همين انجمن)


F-16N
نوعي که مختص نيروي دريايي ايالات متحده ساخته شد و در اسکادرانهاي VF-43/45/126 و همچنين آموزشگاه فنون هوايي (تاپ گان) به کار گرفته شد.
* ساخته شده بر اساس F-16C/D سري Block 30
* مجهز به موتور ساخت جنرال الکتريک F110-GE-100
* مسلسل ندارد و قادر به حمل هيچ نوع موشکي نيست.
* مجهز به گيرندهء اخطار راداري ALR-69
* مجهز به پخش کننده هاي Chaff و Flare جهت مقابله با موشکهاي ضدهوايي
* سکانها و ارابهء فرود همانند استاندارد هواپيماهاي F-16
* غيرقابل استفاده براي عرشهء ناو هواپيمابر
تاپ گان = Top Gun Fighter Weaons School


TF-16N
جنگنده اي مختص نيروي دريايي ايالات متحده با نام گذاري ديگر SAA که بر اساس F-16C/D سري Block 30 ساخته شده است:

* شروع پروژه: 1985
* تعداد تحويل شده: 26 فروند، مابين سالهاي 1987 و 1988
* رادار AN/APG-66
* موتور F110-GE-100
* مسلسل ندارد
* گيرندهء اخطار راداري AN/ALR-69
* پوشش تيتانيومي در زير بالها (به جاي آلومينيم) و با تغييراتي در سازهء بالها به جهت تحمل فشار ثقل بيشتر از 9 برابر
* موشکهاي سايدوايندر نوک بالها از نوع تمريني
* چهار فروند از 26 فروند هواپيماي TF-16N از نوع دو نفره
* نوع F/TF-16N مورد استفاده در آموزشگاه فنون هوايي تاپ گان به تعداد 8 فروند
* اسکادران VF-126 (مستقر در ميرامار کاليفرنيا) به تعداد 6 فروند
* اسکادران VF-45 (مستقر در کي وست فلوريدا) به تعداد 6 فروند که بعدها به VF-43 (واقع در Oceana ويرجينيا) انتقال يافتند.
* تمامي F-16N ها به سال 1994 به دليل کمبود بودجه، از خدمت خارج شدند.
SAA مخفف Supersonic Adversary Aircraft


F-16 MLU/MSIP
نوع ساخته شده جهت مرکز MSIP (برنامهء بهبود مرحله اي چندمليتي نيروي هوايي) يک نفره و دو نفره:

* ورود به برنامه: از فوريه 1980
* اجراي برنامه هاي افزايش قابليت حمله عليه اهداف زميني
* اجراي عمليات ماوراي ديد (BVR)
* ايجاد قابليت عمليات شبانه
* در مرحلهء I به تاريخ نوامبر 1981 بر روي F-16A/B سري Block 15: انجام برخي تغييرات ساختاري در بدنه و سيم کشي انجام شدهء هواپيما جهت امکان پذير شدن نصب سيستم هاي جديد
* در مرحلهء II به تاريخ جولاي 1984 بر روي F-16C/D سري Block 25: انجام تغييراتي در هستهء مرکزي سيستم هاي الکترونيک، کابين و بدنهء هواپيما
* در مرحلهء III که به سال 1987 آغاز شد، نصب سيستم هاي جديد جهت ارتقاء سري Block 25 به Block 50/52
MLU مخفف Mid-Life Update
MSIP مخفف Multinational Staged Improvement Program


F-16 OCU
برنامهء ارتقاء انجام شدهء مشترک بين ناتو و نيروي هوايي ايالات متحده بر روي جنگنده های F-16A/B جهت ايجاد قابليت عمليات ماوراي ديد (BVR) هم در نبردهاي هوايي و هم عمليات عليه اهداف زميني؛ شامل بهینه سازی های زیر:

* بهبود رادار و نرم افزار مربوطه
* بهبود کامپيوتر مرکزي کنترل آتش
* نصب واحد ارسال اطلاعات همزمان به مرکز زميني (data transfer unit)
* ارتفاع سنج راداري
* قابليت نصب غلاف نصب اخلال گر AN/ALQ-131
* نصب سيستم ناوبري اينرسيايي - ليزري: INS
* بهبود موتور از سري 200 به F100-PW-200E؛ اجرا شده در دههء 1990
از سري Block 15 OCU به بعد که از سال 1988 مي باشد:
* نصب سيستم نمايشگر سربالا با زاويهء ديد بازتر
* نصب موتور F100-PW-220
* قابليت حمل موشکهاي هوا به هواي AIM-9P-4 (سري جديد و بسيار بادقت سايدوايندر)
OCU مخفف Operational Capabilities Upgrade

F-16B Block 15AM OCU Fighting Falcon, 90-0952 of the 412th TW

F-16 CB
نوع تغيير يافته اي جهت انجام ماموريت ضربتي عليه اهداف زميني.


F-16 AM
Agile Falcon
به سال 1984، کمپانی جنرال دايناميکز، جنگندهء Agile Falcon را به عنوان هواپيمايي مقابله کننده با جنگنده هاي جديد روسي MiG-29 و Su-27 معرفي کرد. در طراحي اين جنگنده، از طرحهاي موجودي که مي توانستند قابليتهاي F-16 را بهبود بخشند، استفاده شده بود، که اين برنامهء بهسازي، به نام MSIP سري چهارم يا MSIP IV شناخته مي شد که شامل 25 درصد بالهاي بزرگتر، و بهره گیری از موتور جنرال الکتريک F110-GE-129 يا پرات اند ويتني F100-PW-229 بود. از اين برنامهء بهسازي، استقبال چنداني به عمل نيامد.


F-16 AT
Falcon 21
طرحي ارزان قيمت در جهت رقابت با برنامهء ساخت «جنگندهء تاکتيکي پيشرفته» يا ATF، که در سال 1990 پيشنهاد شد. برنامهء ATF يا جنگندهء تاکتيکي پيشرفته، همان مناقصه ای بود که در نهایت منجر به ساخت جنگنده های رادارگریز YF-23 و YF-22 گشت؛ که در آخر، YF-22 برندهء مناقصه اعلام شد.
پايهء جنگنده F-16 AT براساس F-16XL و مجهز به يکي از دو موتور پيشنهادي برنامهء ATF بود؛ ولي طرح بالها با XL تفاوت داشته و ذوزنقه اي شکل بودند. در طرح ATF دو موتور پيشنهاد شد: موتور ساخت جنرال الکتريک YF-120 و موتور ساخت پرات اند ويتني YF-119؛ که در نهايت موتور پرات اند ويتني مناسب شناخته شد و بر روی F/A-22 نصب گردید.


CK-1
طرحي بود ساخت لاکهيد مارتين و بر اساس F-16D سري Block 40؛ جهت مرکز آزمونهاي پروازي اسرائيل يا MANAT.
مجهز شده به سنسورها، دستگاههاي اندازه گير ميزان حرکت سطوح کنترلي و اندازه گير واکنش هواپيما به آن حرکتها. برخي از اين سنسورهاي مخصوص بدين شرح بودند:

* سنسور نصب شده در محل ريشهء بال (محل اتصال بالها به بدنه)
* اندازه گير جريانهاي گردابي و پيچشي ايجاد شده در بالها
ساير سنسورها نيز در محلهاي بيروني بدنه يا در محل دماغهء هواپيما نصب مي شدند.
تمامي اين اندازه گيري ها، بلافاصله جهت آناليز به مهندس آزمايشگر کابين عقب منتقل مي شدند.
MANAT معادل IAF Flight Test Center



F-16 در جنگ

* شرکت در عمليات آزادسازي عراق

* حمله به اقامتگاه سرکردهء گروهک تروريستي القاعدهء عراق (ابومصعب الزرقاوي) و هلاکت وي با بمبهاي هدايت ليزري GBU24 به تاريخ 8 ژوئن 2006

* شرکت در جنگ خليج فارس (عمليات طوفان صحرا در سال 1991 يا 1369 شمسي)

* سه فروند در جنگ 1991 توسط پدافند عراقي ها سرنگون شدند.

* شرکت در عمليات «منطقهء پرواز ممنوع» در شمال و جنوب عراق از 1991 تا 2003

* اولين شکار: به تاريخ 27 دسامبر 1992 يک فروند F-16D به شماره سريال 0778 - 95 با هدايت سرهنگ «گري نورث»، يک فروند MiG-25 عراقي را با موشک AIM-120 سرنگون کرد.

* نوامبر 1992: شکار يک فروند MiG-23 عراقي

* شرکت در نبرد بالکان: پرواز از پايگاه هوايي Aviano در ايتاليا به سمت يوگوسلاوي

* حمله به پدافند هوايي يوگوسلاوي با موشکهاي HARM

* سرنگوني 4 جنگندهء صربستان بر فراز بوسني در جريان عمليات OPERATION DENY FLIGHT که 3 فروند به وسيلهء کاپيتان «رابرت ويلبر رايت» با شليک دو موشک آمرام و يک موشک سايدوايندر انجام پذيرفت.

* سرنگوني هواپيماي کاپيتان «رابرت ويلبر رايت» به تاريخ 2 ژوئن 1995 به وسيلهء موشک SA-6 (سام6). وي 6 روز از دست نيروهاي صرب مخفي شد و در نهايت توسط تيم رسکيو (هليکوپترهاي امداد و نحات)، نجات يافت.

* اشغال افغانستان توسط شوروي که 12 فروند از جنگنده هاي شوروي و 2 فروند F-16 پاکستاني در آن سالها سرنگون شدند.


بزرگترين عمليات انجام شده توسط F-16
يکي از بزرگترين کاربران F-16، نيروي هوايي اسرائيل مي باشد. اسرائيل اولين کشوري است که از F-16 در جنگ بهره برد. به تاريخ 7 ژوئن 1981 (برابر خرداد 1360)، هشت فروند F-16 اسرائيلي، با پرواز به صورت طبقاتي (بر روي هم) و در ارتفاع پائين، تاسيسات ساخت بمب هسته اي، ترکيب پلوتونيوم و غني سازي اورانيوم عراق موسوم به اوسيراک (Osirak) را در حومهء بغداد (منطقهء توارثا يا Twartha) مورد حمله قرار داده و منهدم کردند. اين حمله زماني انجام شد که نشان مي داد صدام در صدد ساخت اولين بمب هسته اي خود با استفاده از ترکيبات پلوتونيوم مي باشد و تاسيسات، در مراحل پاياني عمليات دست يابي به پلوتونيوم قرار داشتند.
در اين عمليات بزرگ، شش فروند F-15A نيز عمليات «تاپ کاور» يا پوشش هوايي را ايجاد کردند. اين جنگنده ها با پرواز در ارتفاع پائين، از حریم کشورهاي اردن و عربستان سعودي عبور کرده و خود را به بغداد رساندند؛ ضمن اینکه که هيچ جنگندهء عراقي در اين عمليات سرنگون نشد.

هيچکس به درستي نمي داند هواپيماهاي اسرائيلي چگونه با بمبهاي غيرهدايت شونده، توانستند چنين تاسيسات عظيمي را به کلي منهدم نمايند. پدافند هوايي عراق، تنها توانست با توپهاي ضدهوايي اندکي به سمت آنها شليک کند، ولي به علت پرواز در ارتفاع بسيار پائين، هيچ هواپيماي اسرائيلي، هدف قرار نگرفت.

به دنبال اين حمله، رونالد ريگان – رئيس جمهور وقت ايالات متحده – اعتراض رسمي خود را به اسرائيل اعلام کرد و براي مدتي، از تحويل F-16 ها به اسرائيل، ممانعت به عمل آورد.

اسرائيل به وسيلهء F-16 ها، تاکنون توانسته است 44 فروند از هواپيماهاي اعراب را سرنگون کند، بدون آنکه هواپيمايي را از دست بدهد. اغلب جنگنده هاي سرنگون شده، متعلق به نيروي هوايي سوريه و از نوع MiG-23 بوده و در جريان اشغال لبنان، بين سالهاي 1983 و 1984 سرنگون شده اند.
يک F-16A اسرائيلي، تنها در يک سورتي پرواز، توانست چهار فروند MiG-23 سوري را سرنگون کند.



F-16 در اروپا

* جايگزيني در نيروي هوايي چهار کشور: بلژيک، دانمارک، هلند و نروژ به جاي جنگندهء F-104

* سفارش 348 فروندي چهار کشور فوق به تاريخ 7 ژوئن 1975

* مونتاژ 184 فروند در شرکت فوکر براي نيروي هوايي هلند و نروژ

* مونتاژ 164 فروند در شرکت SABCA براي نيروي هوايي بلژيک و دانمارک

* مونتاژ موتورهاي F100-PW در شرکت بلژيکي Fabrique Nationale

* ساخت رادار APG-66 در شرکت بلژيکي MBLE

* سفارش و تحويل 140 فروندي F-16C/D به يونان

* رادار سفارشي AN/ALR-93 جهت F-16 هاي يونان

* سفارش 24 فروندي F-16A/B مجارستان به سال 2001

* اجارهء 34 فروند F-16A/B به سال 2001 توسط ايتاليا تا زمان ورود به خدمت جنگنده هاي به تاخير افتادهء يوروفايتر

* سفارش لهستان: 48 فروند F-16E/F سري Block 62 و 36 فروند F-16C و 12 فروند F-16D

* تحويل سفارش لهستان از سال 2006 و بازنشست شدن جنگنده هاي قديمي MiG-21

* دريافت 20 فروند F-16A/B از نوع OCU براي پرتغال و 25 فروند (مازاد نيروي هوايي آمريکا) ديگر تا سال 1999




F-16 در آسيا و شمال آفريقا

* 24 فروند F-16C/D سري Block40 براي بحرين

* مصر: 220 فروند شامل: 42 فروند F-16A/B سري Block15 و 40 فروند F-16C/D سري Block32 و 138 فروند Block40

* اسرائيل: 260 فروند F-16A/B تحويل نشده به ايران شامل: 75 فروند Block10/15 و 75 فروند F-16C/D سري Block30 و 60 فروند Block40 و 50 فروند F-16A/B (مازاد نيروي هوايي آمريکا در اواخر دههء 1990) و 102 فروند F-16I سري Block50/52/60 ولي با برد پروازي بسيار زياد و آويونيک سفارشي ويژه که تا پاپان سال 2008 تحويل خواهند شد.

* اردن: 16 فروند جنگندهء مستعمل F-16A/B

* ترکيه: 240 فروند F-16C/D؛ ترکيه قسمت اعظم اين هواپيماها را در تاسيسات خود به نام TUSAS مونتاژ کرده است.

* امارات متحده عربي: 80 فروند F-16E/F سري Block60 که تا پايان سال 2007 همگي تحويل خواهند شد.

* اندونزي: 12 فروند F-16A/B از نوع OCU جهت بازنشست کردن MiG-21

* پاکستان: 40 فروند F-16A/B سري Block 15؛ (فقط 32 فروند در خدمت است)

* 28 فروند F-16A/B پاکستاني، به علت آزمايشات اتمي پاکستان، هيچگاه تحويل نشدند.

* سنگاپور: 8 فروند F-16A/B سري OCU و 30 فروند F-16C/D سري Block30 و 12 فروند سري Block52 و 20 فروند Block60

* کره جنوبي: 40 فروند F-16C/D سري Block32 و 120 فروند سري Block52

* تايوان: 150 فروند F-16A/B سري Block20

* تايلند: 46 فروند F-16A/B سري Block15 از نوع OCU (تعداد 18 فروند مستعمل آمريکا)

F-16F امارات که به وسيلهء خلبانان پاکستاني هدايت مي شود

F-16 در آمريکاي لاتين

* ونزوئلا: 24 فروند F-16A/B سري Block 15 که بعدها به سطح OCU ارتقاء يافتند.

* شيلي: 10 فروند F-16C/D سري Block50/52



ايران: بزرگترين ناوگان F-16 که هيچگاه تشكيل نشد
اولين مشتري خارجي اين جنگنده، حتا قبل از چهار كشور عضو ناتو، نيروي هوايي سلطنتي ايران (IIAF) بود. F-16 ها قرار بود به عنوان قسمتي از هواپيماهايي باشند كه ناوگان قديمي نيروي هوايي ايران را تجهيز مي‏كنند. به تاريخ 27 اكتبر 1976، ش ا ه فقيد ايران كه خلباني بسيار ماهر به شمار مي‏رفت، پس از پرواز با جنگندهء YF-16، قراردادي را به قصد خريد 160 فروند F-16A/B با حق انتخاب 140 فروند ديگر، با شركت جنرال‎‏دايناميكز به امضاء رساند. اين 140 فروند نيز قرار بود تحت ليسانس جنرال دايناميکز (در ايران) توليد شوند. اما با وقوع انقلاب سال 1979 و براندازي حكومت ش ا ه و شعله كشيدن عقايد افراطي رژيم اسلامي كه در كشور اجرا مي‏شد، اين قرارداد براي هميشه، لغو شد.

متاسفانه، يك تاثير بسيار فوري لغو قرارداد ايران، افزايش شديد قيمت تمام شدهء هر فروند F-16 بود. F-16 هاي ايران، سرانجام به اسرائيل فروخته شدند. برخی قطعات يدكي و ادوات تعمير و نگهداري اين جنگنده‏ها در اوائل سال 1978 به ايران تحويل شدند، ضمن اينكه پرسنل زميني نگهداري اين جنگنده‏ها نيز پیشتر آموزش داده شده بودند. (تجهيزات پشتيباني زميني اين جنگنده‏ها، سرانجام به دولت پاكستان فروخته شدند)
IIAF مخفف Imperial Iranian Air Force



عمر خدمتي
«برنامهء بهبود ساختاري فالکون»، در جهت يکي کردن چند اصلاح ساختاري در قالب يک برنامه است و شامل تمامي جنگنده هاي F-16 موجود در نيروي هوايي ايالات متحده خواهد شد. تحت لواي اين برنامه، تمامي مدلهاي قديمي Block 25/30/32 که بيش از 6000 ساعت پرواز انجام داده و مدلهاي Block 40/42 که بيش از 8000 ساعت پرواز کرده اند، ارتقاء خواهند يافت.
اما به منظور جلوگيري از چالش عملياتي ماندن F-16 هايي با عمر بيش از 8000 ساعت پرواز و ايجاد کاهش ريسک در هنگام در خدمت گرفتن يکپارچهء جنگندهء JSF و اين هواپيماها، پنتاگون يک برنامه با نام FY2000 را پيش بيني کرده است. تحت لواي اين برنامه، تعداد 200 فروند F-16 قديمي ولي کم کارکردهء موجود در انبار که از سري Block 15 هستند، ارتقاء يافته و فعال مي شوند. هدف از اجراي اين برنامه، فراهم کردن شرائط مساعد براي تشکيل دو تيپ عملياتي است که زمان بسيار کمتري در قياس با توليد يک پرندهء جديد را خواهد داشت. بدين ترتيب، اين نيروي جديد مي تواند هواپيماهايي را که به علل پيش بيني نشده، نياز به تعميرات ساختاري پيدا کرده اند، يا خسارت ديرکرد برنامهء جنگندهء JSF را جبران کند.
به خدمت گيري مجدد هواپيماهاي قديمي F-16 هيچگاه مقدم بر کاري فرض نشده است، ولي اين امر، يک پروسهء ارزان قيمت، جهت افزايش توان نيروي هوايي در برابر حوادث پيش بيني نشده است.
«برنامهء بهبود ساختاري فالکون» معادل The Falcon Up Structural Improvement Program



برخي مشخصات فني F-16
نوع هواپيما: جنگندهء چند منظوره
سازنده: شرکت لاکهيد مارتين

پيشرانه
Pratt and Whitney F100-PW-200/220/229 يا General Electric F110-GE-100/129

کشش
27000 پاوند يا 12.150 کيلوگرم

ابعاد
طول: 14.8 متر
ارتفاع: 4.8 متر
فاصلهء دو سر بالها: 9.8 متر

سرعت: 1500 مايل بر ساعت = 2 ماخ در ارتفاع 50 هزار فوت
سقف پروازي: بيش از 50 هزار فوت

حداکثر وزن قابل برخاستن: 16.875 کيلوگرم

برد عملياتي (مطابق مدل F-16C):
1370 کيلومتر: با 22000 پاوند بمب + 2 موشک AIM-9 + مقدار 1040 گالن سوخت در مخازن خارجي
630 کيلومتر: با 42000 پاوند بمب + 2 موشک AIM-9 + مقدار 340 گالن سوخت در مخازن خارجي
370 کيلومتر + 2.5 ساعت گشت هوايي: با 2 موشک AIM-7 + 2 موشک AIM-9 + مقدار 1040 گالن سوخت در مخازن خارجي

برد عبوري: 2425 مايل = 3900 کيلومتر

تسليحات
يک مسلسل 20 ميلي متري M-61 A1 با 500 تير فشنگ
جايگاههاي خارجي بدنه جهت حمل 6 موشک هوا به هوا، مهمات معمول هوا به زمين و غلافهاي اغتشاش گر

جدول ترکيب بندي بمبها و موشکهاي هوا به هوا

سيستم ها (مطابق F-16C):
رادارAN/APG-66 از نوع پالس – داپلر
غلاف ناوبري:AN/AAQ-13 LANTIRN
غلاف دقت در هدفگيري: AN/AAQ-14 LANTIRN
غلاف ناوبري: AN/AAQ-20
غلاف نقطه گذاري ليزري:AN/AAS-35 PAVE PENNY
غلاف ضدرادار : AN/ASQ-213 HARM
غلاف ضدعمل الکترونيک: AN/ALQ-119 ECM
غلاف ضدعمل الکترونيک: AN/ALQ-131 ECM
سيستم ضدعمل الکترونيک داخلي: AN/ALQ-178
سيستم ضدعمل الکترونيک: AN/ALQ-184
سيستم اعلام اخطار: AN/ALR-56M (فقط در F-16C/D سري Block50/52)
گيرندهء اخطار راداري:AN/ALR-69 (گيرندهء اخطار راداري، RWR ناميده مي شود)
گيرندهء اخطار راداري:AN/ALR-74 (جانشين مدل AN/ALR-69)
سيستم منحرف کنندهء ‌موشکهاي ضدهوايي: AN/ALE-40 Chaff/Flare dispenser
سيستم منحرف کنندهء ‌موشکهاي ضدهوايي: AN/ALE-47 Chaff/Flare dispenser

LANTIRN

قيمت: هر فروند F-16C/D برابر 26.9 ميليون دلار
خدمه: مدلهاي A و C و E = يک نفر؛ مدلهاي B و D و F = دو نفر

ورود به خدمت: ژانويه 1979 (دی ماه 1357)

تعداد مورد استفاده در ايالات متحده:
F-16A/B برابر با 795 فروند (674 فروند مدل A و 121 فروند مدل B)
F-16C/D برابر با 1421 فروند (1216 فروند مدل C و 205 فروند مدل D)

قسمت دوم

F-16 هاي پاكستان: مدلهايي بر اساس Block 15
به تاريخ دسامبر 1981، دولت پاكستان قراردادي را براي خريد 40 فروند F-16A/B مشتمل بر 28 فروند مدل A و 12 فروند مدل B به امضاء رساند. اين جنگنده‏ها در دو دستهء 6 و 34 فروندي تحويل شدند. اولين جنگنده، به تاريخ اكتبر 1982 از خط توليد كارخانه در فورت‏ورث تگزاس خارج شده و به تاريخ 15 ژانويهء 1983 تحويل اسكادران «شاهيد جاويد» مستقر در پايگاه هوايي «سرگردها» شد.
F-16 هاي پاكستاني از سري Block15 بوده و به موتور توربوفن ساخت پرات اند ويتني به نام F100-PW-200 تجهيز شده بودند.
تمام اين 40 فروند، مابين سالهاي 1983 تا 1987 تحويل نيروي هوايي پاكستان شدند.
تا سال 1997، تعداد 8 فروند از F-16 هاي پاكستان، طي حوادث گوناگون از بين رفتند و بنابراين تنها 32 فروند باقي ماند. با وجود اعمال تحريم عليه پاكستان، اين F-16 ها، طبق قرارداد، كاملن از نظر قطعات يدكي و تعمير و نگهداري توسط سازنده، پشتيباني شدند.
F-16 هاي پاکستان، دو شماره ابتداي سريال‏شان نشانگر سال تحويل و سه شمارهء بعدي براي مدل A، عدد 701 به بعد و مدل B، عدد 601 به بعد، به کار رفته است.

F-16A پاکستان به شماره سريال 82702

F-16C و F-16D
مدلهايي بر اساس F-16A/B هستند. در اين مدلها تكنولوژي به كار گرفته شده در سيستم قديمي كنترل و نمايشگر كابين، ادغام شده است. تمام F-16 هايي كه از تاريخ نوامبر 1981 به بعد توليد شده‏اند، حاوي يك سيم‏كشي و معماري خاص پيش‏بيني شده جهت انعطاف‏پذير بودن در افزودن سيستم‏هاي جديد، ايجاد دقت بيشتر در هدف‏گيري اهداف زميني، قابليت انجام عمليات شبانه و رهگيري اهداف دور (BVR) بودند. بر اين اساس، همهء F-16 هاي به كار گرفته شده در «گارد ملي دفاع هوايي» و نيروي هوايي ايالات متحده، به مدل C و D تبديل شده‏اند. در اين تبديلات، Block هاي متفاوتي نيز ايجاد شده است:
گارد ملي دفاع هوايي = Air National Guard


F-16 Block 20
به سال 1996 بر اساس توسعهء مدل F-16A/B معرفي شد و بهبودهايي مطابق زير داشت:
* افزايش حداكثر وزن قابل برخاستن به 17010 كيلوگرم
* افزايش حداكثر وزن قابل تحمل در فشار ثقل 9G به 11939 كيلوگرم
* بهبود كابين و آويونيك
* رادار APG-66(V)3
* موتور توربوفن پرات اند ويتني F100-PW-220
* قابليت حمل و پرتاب موشكهاي AIM-7 (اسپارو)
* RWR يا گيرندهء اخطار راداري (Radar Warning Receiver) از نوع AN/ALR-56M
* منحرف كنندهء موشكهاي ضدهوايي AN/ALR-56M (به وسيلهء Chaff و Flare)


استاندارد F-16C/D
از استاندارد Block20 به بعد، اين جنگنده با نام F-16C/D ناميده شد.


F-16 Block 25
از اين مدل به تعداد 244 فروند بين سالهاي 1984 و 1986 براي نيروي هوايي ايالات متحده ساخته شد. اولين مدل F-16C/D با سري Block 25 شناخته شد. با توجه به فضايي كه براي رشد و توسعهء سيستم‏هاي جديد در نظر گرفته شده بود، اين مدل يك جنگندهء «چند منظوره» به تمام معنا محسوب مي‏شد. برخي تغييرات انجام شده اينها بودند:
* نصب نمايشگرهاي رنگي چند منظوره
* رادار چندحالتهء AN/APG-68
* سيستم ضدعمل الكترونيك (ECM)
* قابليت حمل و پرتاب موشك هوا به زمين AGM-65D Maverick
* افزايش ظرفيت الكتريكي ذخيره شدهء سيستم (برق هواپيما) مطابق زير:
60 كيلوولت‏آمپر در ژنراتور اصلي (60 kVA main generator)
10 كيلوولت‏آمپر ژنراتور آماده‏به‏‎كار (10 kVA standby generator)
5 كيلوولت‏آمپر ژنراتور اضطراري (5 kVA emergency generator)
افزايش ظرفيت ذخيره سازي محيطي كنترل سيستم‏ها به 12 كيلووات
اين مدل قادر شد براي اولين بار، موشكهاي هوا به هواي «آمرام» را حمل كند، در شب عمليات كند، دقت‏اش در حمله به اهداف زميني بسيار افزايش يابد، رادارش بهبود يافت (رادار پيشرفتهء AN/APG-68 ساخت وستينگهاوس): با برد بيشتر، شناسايي‏كنندهء دقيق ارتفاع و سرعت اهداف هوايي و افزايش حالتهاي كاري رادار.
شركت Westinghouse امروزه جزئي از شركت معظم نورثروپ – گرومن است.


F-16 Block 30/32
* ورود به خدمت: 1986
* ورود به خدمت با موتورهاي F110 به پايگاه 88 ام نيروي هوايي در Ramstein آلمان غربي: از اكتبر 1986
* قابليت حمل و پرتاب موشكهاي: AGM-88A HARM (ضدرادار) و AGM-45 Shrike (ضدرادار) و AGM-65D Maverick (هوا به زمين)
* موتور ساخت پرات اند ويتني با نام F100-PW-220 در مدل Block32
* موتور ساخت جنرال الكتريك با نام F110-GE-100 در مدل Block30
* افزايش حافظهء ذخيره‏سازي اطلاعات در كامپيوتر مركزي هواپيما
* بهبود درزگيري مخزن سوخت تعبيه شده در داخل بدنه
* قابليت رهگيري هم‏زمان چند هدف و به كارگيري موشكهاي هوا به هواي آمرام (مانند مدل Block 30B)
* واحد سخنگوي كابين (اخطار با صداي انسان)
* قابليت حمل و پرتاب موشك ضدرادار AGM-45 Shrike
* سيستم ادامه دهندهء ذخيره‏سازي اطلاعات سقوط
* طرح خاص ورودي هواي موتور که اجازه مي دهد موتور F110 در سرعتهاي پرواز پائين، با حداکثر کشش خود کار کند
* نرم افزار ارتقاء يافتهء رادار براي درگيري هم زمان با چند هدف هوايي به وسيلهء موشکهاي آمرام (از اوائل 1988)
* رادار ارتقاء يافته به وسيلهء پشتيباني مالي دولتهاي اروپايي جهت ايجاد قابليت شليک موشکهاي راداري AIM-7F و AIM-7M در مدل F-16C (آغاز پروژه به تاريخ مي 1989 که اواسط 1991 پايان يافت)

تست شليک موشک AIM-7 توسط F-16C پايگاه هوايي Edward

F-16 Block 40/42 منسوب به F-16CG/DG
سري 40 و 42 توليدشان به سال 1988 آغاز شد و تا سال 1995 ادامه يافت. در مدل CG/DG که بر اساس این سري ساخته شده اند، برخي تغييرات بدين شرح انجام شدند:

* تجهيز شدن به قابليتهاي برتر در ناوبري (هدايت و رهيابي مستقل هواپيما)
* افزايش دقت در حمله عليه اهداف زميني
* قابليت عمليات در تمام شرائط آب و هوايي و شب به وسيلهء غلاف نشانه‏گذاري LANTIRN
* بارگذاري افزون‏تر تسليحات هوا به زمين نظير بمب‏هاي هدايت‏ليزري:
GBU-10 و GBU-12 و GBU-15 و GBU-24 موسوم به Paveway
* سيستم گيرندهء اخطار ALR-56M
* سيستم منحرف كنندهء موشكهاي ضدهوايي به وسيلهء Chaff و Flare موسوم به ALE-47
* سيستم ذخيرهء الكتريكي بهبود يافته
* برخي بهبودهاي ساختاري در بدنه
امروزه عمدهء هواپيماهاي سري 40 به سطح تكنولوژيك Block 50 ارتقاء داده شده‏اند.

يک فروند F-16 در حال پرتاب Flare براي منحرف کردن موشک شليک شده

استاندارد F-16E/F
F-16 جنگنده‏اي بود كه در عمليات «طوفان صحرا» به سال 1991 و آزادسازي عراق به سال 2003 بسيار كارآمد نشان داد و از آن با نام «اسب زحمت‏كش طوفان صحرا» نيز نام برده مي‏شود، اينك با ورود به خدمت مدل بسيار پيشرفته‏اي كه با نام گذاري جديد E و F شناخته مي‏شود و كد پيشرفت آن نيز Block 50/52/60/62 اعلام شده است؛ انتظار مي‏رود كه تا سال 2011 خط توليدش در فورت‏ورث تگزاس، همچنان برقرار بماند و سپس خط توليد آن با جنگنده F-35 JSF جايگزين خواهد شد.

جنگندهء ضربتی A-10 در حین پرتاب Chaff

پيشينهء سري 60 به سال 1989 باز مي‏گردد. در آن سال F-16 به صورت زير تجهيز شد و قرار شدن جانشين جنگندهء A-10 warthog شود:

* مسلسل بسيار پرقدرت 30 ميلي‏متري
* بالهاي مقام‏سازي شده در برابر برخورد مسلسل كاليبر 7.62 ميلي‏متري
اما Block 60 اي كه مد نظر بود، هيچگاه وارد خط توليد نشد و نوع جديدي از Block 60 بر اساس بهينه‏سازي و تكامل Block 50 ساخته شد.
در ابتدا قرار بود سري 60 مجهز به بالهاي دلتاشكل شوند، اما در اواسط طرح توسعه، بنا شد از همان طرح اوليهء F-16 استفاده شده و در ساختار ظاهري، تغيير زيادي ايجاد نشود و تغييرات، بنا به درخواست مشتري، اعمال گردند؛ همچنين Block 60 فقط به منظور صادرات توسعه يافت.
اين سري از F-16، دچار دگرگوني‏هاي ساختاري بسياري شده است كه از آن جمله مي‏توان به قابليت حمل سوخت بسيار بيشتر، سيستم‏هاي آويونيك و سنسورهاي بسيار حساس، نمايشگرهاي رنگي چندمنظوره مجهز به سيستم رابط ماشين – خلبان (براي مثال سيستم سخنگوي كابين) نسبت به مدلهاي قبلي، نام برد.
تاكنون كشورهاي زيادي مشتري سري Block50/52/60 بوده‏اند: ايالات متحده، يونان، اسرائيل، امارات، شيلي و لهستان.

اسرائيل 102 فروند جنگندهء F-16D سری Block 50/52 را با تغييرات و بهسازي‏هاي بيشتر با نام F-16I سفارش داده و اولين فروند از آنها را به تاريخ فوريه 2004 دريافت نموده است و قرار است مابقي به تدريج تا سال 2008 تحويل شوند.

امارات متحدهء عربي نيز به عنوان يكي از مشتريان پروپاقرص تجهيزات نظامي، 80 فروند Block 60 (شامل مدلهاي E و F) را به تاريخ مي 1998 سفارش داد و اين جنگنده‏‎ها را مابين سالهاي 2002 تا 2004 تحويل گرفت.

مهمترين مشخصه براي شناسايي اين F-16 از ساير مدلها، تانكهاي سوخت اضافي است كه در طرفين بالاي بدنه نصب شده‏اند و در اصطلاح به آنها CFT اطلاق مي‏شود.
همانند F-16B/D، مدل F نيز دو نفره است و كابين عقب هم مي‏تواند به عنوان محل «خدمهء سيستم تسليحات» و هم به عنوان محل استاد خلبان (براي پروازهاي آموزشي) مورد استفاده قرار بگيرد.
رابط ماشين - خلبان = enhanced pilot/vehicle interfaces
CFT مخفف Conformal Fuel Tanks (تانكهاي سوخت تطبيق داده شده)
خدمهء سيستم تسليحات = weapon system operator

مخازن سوخت تطبيقي (CFT) در اين تصوير به وضوع مشخص اند

F-16 Block 50/52
* تجهيز به رادار APG-68(V)7 ساخت نورثروپ – گرومن در Block 50 و APG-68(V)9 در Block 52
* موتور ساخت جنرال الکتريک به نام F110-GE-129 با كشش 32500 پاوند و ورودي هواي اصلاح شده (بزرگ) جهت Block50
* موتور ساخت پرات اند ويتني به نام F100-PW-229 با كشش 29000 پاوند و ورودي هواي نرمال (كوچك) جهت Block52
* راهبر هواپيما جهت پرواز در ارتفاع پائين (جهت مخفي ماندن از رادار) ساخت لاکهيد مارتين
* قابليت حمل غلاف هدفياب شبانه يا LANTIRN
* تکنولوژي توسعه يافته شامل نمايشگرهاي رنگي قابل برنامه‏ريزي استخراج کنندهء اطلاعات
* کامپيوتر بسيار پيشرفتهء «ماجولار» مخصوص برنامه‏ريزي انجام ماموريت (Modular Mission Computer)
* سيستم ديجيتال دنبال کردن عوارض زمين (پستي و بلندي ها) به جهت ديده نشدن توسط رادار و عدم برخورد با عوارض زمين موسوم به Digital Terrain System
* دوربين فيلمبرداري ويديويي رنگي جديد مجهز به سه عدد نوار ذخيره سازي جهت ضبط ماموريت و تصاوير نمايشگر سربالاي خلبان (HUD)
* واحد ارتقاء يافتهء انتقال اطلاعات (به مرکز زميني)
* قابليت حمل بمبهاي CBU-103/104/105 Wind-Corrected Munitions Dispenser
* قابليت حمل بمبهاي JSOW يا AGM-154 Joint Stand-Off Weapon
* قابليت حمل بمبهاي JDAM يا GBU-31/32 Joint Direct Attack Munitions
* داراي سيستمي جهت انجام ماموريتهاي اکتشافي (شناسايي و جاسوسي)
* توليد کنندهء اکسيژن مورد نياز